آمار دقیق كاربران چگونه تعیین می‌شود؟
مروری بر پروژه‌ اندازه‌گیری دقیق آمار كاربران اینترنت در كشور
مدت‌هاست تعیین آمار دقیق كاربران بین مراجع مختلف مورد مناقشه قرار گرفته و مسوولان با حساسیت در زمینه عدد دقیق كاربران اینترنتی سخن گفته و از وجود آشفتگی و اعداد مختلف با شاخص‌های گوناگون در آن می‌نالند؛ در حالی كه وجود آمار دقیق از كاربران دسترسی به شبكه دیتا، یكی از شاخص‌های مهم در حوزه‌ فناوری اطلاعات بوده و در ارزیابی و برنامه‌ریزی توسعه‌ای امری مهم است و می‌تواند اطلاعات ارزشمندی برای سیاستگذاری‌های آتی در این حوزه ارایه دهد و از همین جاست كه وزارت ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات، به‌منظور تعیین یك فرمول علمی مورد قبول همه و پایان بخشیدن به اختلافات آماری، اجرای طرح اندازه‌گیری آمار كاربران اینترنت را به شركت فن‌آوری اطلاعات سپرد.

به گزارش ایسنا، سایت وزارت ارتباطات در گزارشی به بررسی وضعیت پروژه اندازه‌گیری دقیق آمار كاربران اینترنت پرداخته و یادآور شده است كه شركت فناوری اطلاعات ایران به عنوان بازوی تخصصی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در زمینه IT پس از سال 87 كه وظایف حاكمیتی این حوزه به آن محول شده بود، درصدد برآمد وضعیت عملكردی شاخص‌های فن‌آوری اطلاعات در كشور خصوصا عملكرد شاخص‌های مصوب سند برنامه چهارم توسعه را به دست آورد.

به گفته مسوولان این شركت، هدف آنها از عملیات سنجش عملكرد شاخص‌های فناوری اطلاعات در كشور، ممیزی عملكرد نیست. بلكه، صرفا با اعلان عملكرد به جامعه ذینفعان در نظر دارند، دلایل اختلاف عملكرد از برنامه را ریشه‌یابی كرده و به این ترتیب، متولیان هر شاخص بتوانند با تعریف برنامه‌های جبرانی اقدامات مناسب را انجام دهند. خصوصا اكنون كه در ابتدای برنامه پنجم توسعه بوده و شاخص‌ها در حال كمی پذیر شدن و تصویب هستند.

امیرحسین محبعلی - مدیر كل برنامه‌ریزی و كنترل برنامه‌های شركت فن‌آوری اطلاعات ایران - با اشاره به این كه شاخص برآورد تعداد كاربران اینترنت یكی از شاخص‌های برنامه چهارم توسعه است، اشاره كرد: از دیگر سو، وجود انحراف عملكرد از برنامه در برخی از موارد می‌تواند دلیل بر ترسیم غیرواقعی هدف كمی یا به نوعی رویایی بودن آن شود كه باز این بازخورد می‌تواند موجب تعریف اهداف واقعی در آینده شود.

به عقیده وی اولین گام شروع برنامه پنج ساله پنجم، دانستن وضعیت كنونی و كارهای انجام شده است و برای تدوین واقعی‌تر شاخص‌های برنامه پنجم، نیاز است عملكرد برنامه پنج ساله چهارم در اختیار تدوین‌كنندگان شاخص‌ها، قرار گیرد و با توجه به پایان برنامه چهارم توسعه، عجله داریم عدد سال پایانی را داشته و هدف‌گذاری كنیم. البته بحث بر سر این است كه بالاخره باید شاخص‌های موجود در سند به تفكیك اطلاعات هر دستگاه تجزیه و تحلیل شود.

نحوه اندازه‌گیری ضریب نفوذ دسترسی شبكه‌ای
اندازه‌گیری ضریب نفوذ دسترسی شبكه‌یی معمولا به دو شاخص ضریب نفوذ دسترسی كاربران به اینترنت و شاخص نسبت ترافیك داده داخل كشور به كل ترافیك ایجاد شده در برنامه چهارم تقسیم شده است. در شاخص ضریب نفوذ اینترنت مبنای اندازه‌گیری میزان تولید ترافیك تولیدی صرفا در مبدا با پروتكل IP است، در حالی كه در شاخص دوم در صورتی كه مقصد ترافیك تولیدی در داخل همان كشور باشد یا به نوعی میزبان‌های اینترنتی در داخل باشند ملاك اندازه‌گیری قرار می‌گیرند.

به بیان دیگر در اندازه‌گیری ضریب نفوذ اینترنت، بیشتر سهم تقاضا مورد سنجش قرار می‌گیرد در حالی كه در شاخص نسبت ترافیك داده داخل به كل ترافیك ملاك نسبت تقاضا با عرضه خدمات توام سنجیده می‌شود كه این بخش یكی از شاخص‌های مهم توسعه‌یافتگی در كشورها برمبنای میزان تولید و انتشار دانش، تولید محتوای الكترونیكی و عرضه سرویس‌های كاربردی بر بستر شبكه اینترنت است. محبعلی - مدیر پروژه سنجش عملكرد شاخص‌های فن‌آوری اطلاعات در كشور - در این باره می‌گوید: ایجاد دولت الكترونیكی یكی از عوامل مهم در افزایش شاخص نسبت ترافیك داده داخل به كل ترافیك است.

لزوم عملیات سنجش
اما اولین مشكل پیش رو با توجه به قرار داشتن در آستانه برنامه پنجم توسعه كشور، ناكارا بودن شیوه محاسبه عملكرد شاخص ضریب نفوذ اینترنت و نسبت ترافیك داده داخل به كل ترافیك مندرج در سند برنامه چهارم است. محبعلی یكی از دلایل عمده این ناكارایی را رشد بسیار سریع فن‌آوری اطلاعات در جهان و به‌كارگیری شیوه‌های مختلف دسترسی به اینترنت بیان كرده و می‌افزاید: در سند برنامه می‌بایست از یك فرمول به عنوان روش محاسبه پیروی كرد اما وابستگی فرمول بیش‌تر به میزان ظرفیت دروازه‌های بین‌الملل اینترنت كشور و با تكیه صرف به روش دسترسی Dialup نهاده شده بود و این در حالی است كه هم اكنون، شیوه‌های دسترسی علاوه بر Dialup، شامل ارتباط خطوط با سیم ADSL، بی‌سیم وایمكس، وای‌فای و نیز دسترسی از طریق موبایل هم وجود دارد.

اینگونه بود كه با توجه به اهمیت موضوع و لزوم احصاء وضعیت عملكردی شاخص‌های فناوری اطلاعات در كشور خصوصا شاخص‌های فناوری اطلاعات برنامه چهارم توسعه، پروژه‌ای با عنوان »سنجش عملكرد شاخص‌های فناوری اطلاعات» تعریف و با انتخاب یك مشاور در ابتدای سال 88 مقرر شد كه مشاور فرآیند گردآوری، تحلیل و تدوین عدد هر شاخص را تدوین و شفاف كند.

اواسط سال 88 نیز انتخاب یك پیمانكار به جهت اجرای عملیات سنجه آغاز شد كه نهایتا در اسفندماه همان سال با انتخاب پیمانكار، عملیات اجرایی، از ابتدای سال 89 شروع شده است. به گفته مدیر پروژه سنجش عملكرد شاخص‌های فن‌آوری اطلاعات در كشور با گرفتن مشاور اجرایی طرح، از اول اسفندماه 88 بحث سنجش عملكرد شروع و مشاور ناظر هم طی هشت ماه گذشته روش‌های محاسبه را شفاف كرده است.

محبعلی با اشاره به شاخص‌های برنامه پنج ساله چهارم به‌عنوان شاخص‌های داخلی توسعه فناوری اطلاعات تصریح می‌كند: یكی دیگر از وظایف مشاور، بررسی و مشاوره جهت انتخاب عملیات سنجه دو شاخص از هفت شاخص بین‌المللی معتبر شناسایی شده نظیر ICTOA، DOI، IDI و آمادگی الكترونیكی است كه با مطالعه تطبیقی، شاخصی كه جامعیت بیش‌تری در سطح بین‌المللی دارد را معرفی كند.

مشخصات پروژه
به گفته مدیر پروژه سنجش عملكرد شاخص‌های فن‌آوری اطلاعات برنامه بخش اجرای عملیات سنجش 7 ماه در نظر گرفته شده و محدوده عملیات سنجه نیز كلیه دستگاه‌های ماده 160 قانون برنامه چهارم توسعه یا به نوعی كلیه دستگاه‌های شمول ماده 5 قانون مدیریت خدمات كشوری را شامل می‌شود. وی اظهار كرد: پیمانكارها مشاوره اجرایی به دستگاه‌ها می‌دهد. به این صورت كه اطلاعات عملكردی شاخص‌ها را گرفته و به اتفاق ناظر پروژه بررسی و تلفیق كرده و در خاتمه، نتیجه عمل شاخص‌ها منتشر می‌شود.

بر اساس پیش‌بینی وی زمان انتشار نتیجه عملكرد سند مهرماه سال جاری خواهد بود. همچنین قرار است در خردادماه سال جاری طی همایشی با دعوت از تمامی نمایندگان حوزه‌های فن‌آوری اطلاعات دستگاه‌های اجرایی مراحل كار و فرایندهای مرتبط تشریح شود.

قرارداد با دانشگاه صنعتی شریف
به موازات و با توجه به ضرورت محاسبه و اعلام ضریب نفوذ كاربران اینترنت در كشور و ناكارا بودن روش مندرج در سند برنامه، در حال حاضر شركت فن‌آوری اطلاعات ایران، اندازه‌گیری شاخص فوق را به صورت مستقل آغاز كرد. محبعلی با اشاره به قرارداد با دانشگاه صنعتی شریف در اردیبهشت‌ماه 88 در این زمینه می‌گوید: قرار شد با به‌روزرسانی فرمول مصوب به لحاظ متغیرها و ضرایب، دانشگاه شریف ظرف مدت هفت ماه فرمول موجود را بازنگری و درصورت لزوم باز تدوین كند.

مركز آمار ایران
وی با اشاره به امكان راست آزمایی فرمول جدید افزود: از دیگر سو، به جهت امكان راست آزمایی فرمول جدید، در قرارداد دیگری با پژوهشكده آمار مركز آمار ایران قرار شد، طی 10 ماه با استفاده از تجارب آن مركز پرسش‌نامه‌هایی تهیه و در یك جامعه آماری مناسب و با شمول كشوری، آمارگیری از جامعه مخاطبان دارای تنوع صنفی انجام و تعداد كاربران اینترنت كشور به تفكیك استان با انحراف مناسب تخمین زده شود.

به گفته مدیر پروژه سنجش عملكرد شاخص‌های فن‌آوری اطلاعات كشور، تعیین برخی مشخصات كاربران اینترنت، نظیر سن، سطح سواد، وضع فعالیت، محل دسترسی به اینترنت، دوره تناوب و نوع استفاده از اینترنت از جمله دیگر اهداف این آمارگیری است.

میزان پیشرفت
محبعلی با تاكید بر تلاش در دستیابی هرچه سریع‌تر به نتیجه اظهار كرد: در حال حاضر نتایج دو قرارداد مزبور توسط پیمانكاران ارایه و معاونت فنی شركت در حال تلفیق و نهایی نمودن خروجی‌ها هست كه به زودی نتایج قطعی و فرمول جدید و به روز شده، در اختیار همه ذی‌نفعان فن‌آوری اطلاعات در كشور قرار می گیرد. گفتنی است، سرشماری كاربران اینترنت اولین اقدام عملی در تعیین عملكرد شاخص‌های فناوری اطلاعات كشور، است. هدف اصلی از اجرای این طرح، تعیین تعداد كاربران اینترنت به تفكیك هر یك از استان‌های كشور و نیز تعیین برخی مشخصات كاربران اینترنت، نظیر سن، سطح سواد، وضع فعالیت، محل دسترسی به اینترنت، دوره تناوب و نوع استفاده از اینترنت از است.